Lubi\u0142am budynek Instytutu Filozofii. Schody w studni\u0119, przedsionek pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 palarni nawet w\u00f3wczas, gdy ju\u017c wisia\u0142y tabliczki z zakazem, \u0142azienki, w kt\u00f3rych zim\u0105 spali nieniepokojeni przez ciocie bezdomni, sal\u0119, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 \u0107wiczenia z historii filozofii na pierwszym roku. Zaczyna\u0142y si\u0119 w po\u0142udnie – przez pierwszych dziesi\u0119\u0107 minut czekali\u015bmy, a\u017c przestan\u0105 bi\u0107 dzwony w ko\u015bciele, z kt\u00f3rym Instytut dzieli podw\u00f3rze; w semestrze letnim okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a by\u0142a w gruncie rzeczy heretykami.<\/p>\n
Kiedy po raz pierwszy wesz\u0142am na ostatnie pi\u0119tro, u\u015bwiadomi\u0142am sobie z zaskoczeniem, \u017ce ju\u017c tam kiedy\u015b by\u0142am.
\nMia\u0142am wtedy pi\u0119\u0107, mo\u017ce sze\u015b\u0107 lat. Mama studiowa\u0142a etnografi\u0119. Zabra\u0142a mnie na zaj\u0119cia z antropologii, chyba nie mia\u0142a mnie z kim zostawi\u0107. Musia\u0142a by\u0107 jesie\u0144 albo zima, bo mimo niezbyt p\u00f3\u017anej pory by\u0142o ju\u017c ciemno. Przy wej\u015bciu do niskiej sali sta\u0142 kompletny ludzki szkielet, pieczo\u0142owicie pospinany drucikami. Usiad\u0142y\u015bmy. Za naszymi plecami na ci\u0105gn\u0105cych si\u0119 wzd\u0142u\u017c \u015bcian p\u00f3\u0142kach le\u017ca\u0142y w p\u00f3\u0142mroku tekturowe pude\u0142ka pe\u0142ne ludzkich ko\u015bci. By\u0142am grzeczna, je\u015bli ju\u017c musia\u0142am co\u015b powiedzie\u0107, to m\u00f3wi\u0142am szeptem. Mama i jej kole\u017canki otwiera\u0142y pude\u0142ka i ogl\u0105da\u0142y ko\u015bci. Potem wyk\u0142adowca przyni\u00f3s\u0142 futera\u0142 pe\u0142en sztucznych oczu, ka\u017cde w innym kolorze. Ka\u017cdemu, mnie tak\u017ce, dopasowano w\u0142a\u015bciwe. Kiedy zaj\u0119cia si\u0119 sko\u0144czy\u0142y, stan\u0119\u0142am za ko\u015bciotrupem i zacz\u0119\u0142am porusza\u0107 jego r\u0119kami. Machali\u015bmy wychodz\u0105cym na po\u017cegnanie i co\u015b cichutko mamrotali\u015bmy, ale ku mojemu rozczarowaniu nikt si\u0119 nie przestraszy\u0142.<\/p>\n
W tej samej sali kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej zdawa\u0142am egzamin z historii filozofii na drugim roku. Egzaminowa\u0142 doktor M, towarzyszy\u0142 mu doktor P, do kt\u00f3rego chodzi\u0142am na \u0107wiczenia.
\n\u0106wiczenia by\u0142y niezwykle ciekawe, ale te\u017c nie do zniesienia bolesne, poniewa\u017c ju\u017c na pierwszych zaj\u0119ciach doktor P tak nas onie\u015bmieli\u0142 swoj\u0105 wiedz\u0105, przenikliwo\u015bci\u0105 i specyficzn\u0105 rezygnacj\u0105, kt\u00f3ra bra\u0142a si\u0119 najprawdopodobniej z filozoficznego wgl\u0105du w po\u0142o\u017cenie, w jakim si\u0119, my z nim, znale\u017ali\u015bmy, \u017ce komunikacja z miejsca sta\u0142a si\u0119 w zasadzie niemo\u017cliwa. Widzieli\u015bmy, \u017ce doktor P fatalnie si\u0119 czuje z naszym milczeniem, obawiali\u015bmy si\u0119, \u017ce ka\u017ce mu ono w\u0105tpi\u0107 w jego nauczycielskie zdolno\u015bci, i nie wiedzieli\u015bmy, jak da\u0107 mu do zrozumienia, \u017ce to nie tak, \u017ce po prostu wstydzimy si\u0119 powiedzie\u0107 jakie\u015b g\u0142upstwo. Na ka\u017cde kolejne zaj\u0119cia przychodzili\u015bmy bardziej sfrustrowani, doktor P chyba tak\u017ce, na ka\u017cdych kolejnych zaj\u0119ciach patrzyli\u015bmy na niego z wi\u0119kszym b\u00f3lem, na ka\u017cdych kolejnych zaj\u0119ciach p\u0119ka\u0142o mi serce.<\/p>\n
Pierwszego pytania nie pami\u0119tam, drugie dotyczy\u0142o tego, co Hume pisa\u0142 o cudach. Zawsze lubi\u0142am Hume’a, kawa\u0142ek o cudach pami\u0119ta\u0142am dobrze. Odpowiedzia\u0142am, doktor P i doktor M si\u0119 u\u015bmiechn\u0119li.
\n\u2013\u00a0A gdyby teraz – odezwa\u0142 si\u0119 doktor P – dotar\u0142a do nas wiadomo\u015b\u0107 o cudzie, to zdaniem Hume’a powinni\u015bmy da\u0107 jej wiar\u0119 czy nie?
\nPrzeanalizowa\u0142am szybko to wszystko, o czym m\u00f3wi\u0142am przed chwil\u0105.
\n\u2013\u00a0Raczej nie – powiedzia\u0142am, z wahaniem, bo pytanie wyda\u0142o mi si\u0119 za \u0142atwe. – Zbyt wiele zdaniem Hume’a przemawia przeciwko doniesieniom o cudach. Ma\u0142a liczba ludzi wiarygodnych, powszechna sk\u0142onno\u015b\u0107 do rozg\u0142aszania fantastycznych opowie\u015bci, powszechno\u015b\u0107 wiary w cuda u barbarzy\u0144c\u00f3w, sprzeczne \u015bwiadectwa r\u00f3\u017cnych religii. Wreszcie sama indukcja, bo z dotychczasowych relacji o cudach wi\u0119kszo\u015b\u0107 pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej okazywa\u0142a si\u0119 fa\u0142szywa. Wi\u0119c nie, raczej nie.
\n\u2013\u00a0Ot\u00f3\u017c nie – powiedzia\u0142 doktor P i, nie pami\u0119tam dzisiaj, przygn\u0119biony czy rozbawiony, spojrza\u0142 mi w oczy. – Wed\u0142ug Hume’a pog\u0142oskom o cudach mo\u017cna [czasami (?)] dawa\u0107 wiar\u0119. M\u00f3wi o tym w<\/p>\n
I kurde nie wiem gdzie. No nie wiem. Przeczyta\u0142am wczoraj dziesi\u0105ty rozdzia\u0142 Bada\u0144 dotycz\u0105cych rozumu ludzkiego<\/em> i nic takiego nie znalaz\u0142am. Jest tam mowa o jednym wiarygodnym cudzie, w ostatnim akapicie stwierdza si\u0119, \u017ce „religii chrze\u015bcija\u0144skiej cuda towarzyszy\u0142y nie tylko na samym pocz\u0105tku, ale nawet dzisiaj \u017caden rozs\u0105dny cz\u0142owiek nie mo\u017ce wyznawa\u0107 tej religii, nie wierz\u0105c w cuda” – ale to nie to, chodzi\u0142o o co\u015b innego, o do\u015b\u0107 kr\u00f3tki przypis odnosz\u0105cy si\u0119 wprost do wiadomo\u015bci o cudach. Pami\u0119tam jak dzi\u015b, ma\u0142a z\u0142o\u015bliwa gwiazdka i jedno zdanie, mo\u017ce kilka. Spojrza\u0142am w oczy doktora P i po raz ostatni p\u0119k\u0142o mi serce. [Cytowany fragment w przek\u0142adzie Tomasza Sieczkowskiego.]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Lubi\u0142am budynek Instytutu Filozofii. Schody w studni\u0119, przedsionek pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 palarni nawet w\u00f3wczas, gdy ju\u017c wisia\u0142y tabliczki z zakazem, \u0142azienki, w kt\u00f3rych zim\u0105 spali nieniepokojeni przez ciocie bezdomni, sal\u0119, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 \u0107wiczenia z historii filozofii na pierwszym roku. Zaczyna\u0142y si\u0119 w po\u0142udnie – przez pierwszych dziesi\u0119\u0107 minut czekali\u015bmy, a\u017c przestan\u0105 bi\u0107 dzwony w ko\u015bciele, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":true,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[135,65,92,12,72,62],"class_list":["post-5240","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-wszystko-inne","tag-cierpienie","tag-filozofia","tag-nauki-przyrodnicze","tag-smierc","tag-smutek","tag-z-dziecinstwa"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/karo.iwasz.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5240","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/karo.iwasz.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/karo.iwasz.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karo.iwasz.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karo.iwasz.pl\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5240"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/karo.iwasz.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5240\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11273,"href":"https:\/\/karo.iwasz.pl\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5240\/revisions\/11273"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/karo.iwasz.pl\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5240"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/karo.iwasz.pl\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5240"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/karo.iwasz.pl\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5240"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nAle mo\u017ce tylko go sobie wyobrazi\u0142am, mo\u017ce nigdy go nie widzia\u0142am. A mo\u017ce to nie by\u0142 przypis tylko przedostatni akapit. W ka\u017cdym razie nie w tym rozdziale, mo\u017ce nawet w innej ksi\u0105\u017cce. Pewnie po prostu nie by\u0142o mnie na tamtych zaj\u0119ciach, pewnie urwa\u0142am si\u0119 przed weekendem, \u017ceby pojecha\u0107 na par\u0119 dni do Hydraulika.
\nPrzejrza\u0142am reszt\u0119 Bada\u0144 dotycz\u0105cych rozumu ludzkiego<\/em>, przejrza\u0142am Badania dotycz\u0105ce podstaw moralno\u015bci<\/em>, Traktat o naturze ludzkiej<\/em> i Dialogi o religii naturalnej<\/em>, przejrza\u0142am nawet notatki z \u0107wicze\u0144 z doktorem P. Nie znalaz\u0142am.<\/p>\n
\n\u2013\u00a0Niech si\u0119 pani nie martwi – powiedzia\u0142 doktor M. – pani rozumuje s\u0142usznie. To Hume sam sobie przeczy.<\/p>\n